Voeden op schema of op verzoek?

Fotografie door Babies First, Lactation and Education.

Babies First, Lactation and Education

De nieuwste artikelen rechtstreeks in je inbox?

Voeden op schema of op verzoek?

De hoeveelheid informatie die je als (nieuwe) ouders naar je toe “gegooid” krijgt is ongelooflijk groot. Vaak ook verwarrend, omdat je van de ene persoon/partij te horen krijgt dat het zo hoort, terwijl de andere persoon/partij precies het tegenovergestelde zegt. Het op schema of op verzoek voeden van je baby is daar – helaas – geen uitzondering op. Wat zijn de voors en tegens van beide mogelijkheden?

Wat is voeden op schema?

Het voeden op schema (ook wel “voeden op de klok” genoemd) houdt in dat een baby op gezette tijden een voeding aangeboden krijgt. Dit kan de borst zijn in het geval van borstvoeding, of de fles in het geval van flesvoeding.

Borstvoeding op schema

Wanneer je borstvoeding op schema geeft, wordt de borst voor een vooraf bepaalde tijd aangeboden (bijvoorbeeld maximaal 15 minuten per borst), in een blok van 2, 3 of 4 uur. Hoe de borst per blok wordt aangeboden, kan verschillen. De ene vrouw biedt beide borsten aan het begin van het blok aan. De ander biedt de tweede borst pas bij het volgende blok aan.

Hoewel dit bij een selecte groep vrouwen wel lijkt te werken (lees: niet leidt tot productievermindering / -stop) is het borstvoeden op schema niet aan te raden (tenzij dit in een blokschema wordt gedaan dat in overeenstemming met een IBCLC lactatiekundige is vastgesteld, bijvoorbeeld om overproductie op te lossen). Door te voeden op schema krijgen de borsten niet genoeg stimulatie om de productie op peil te houden.

Flesvoeding op schema

Bij flesvoeding op schema wordt er ieder blok van 2-3-4 uur een fles met een vooraf bepaalde hoeveelheid aangeboden. Het uitgangspunt is in de meeste gevallen dat de fles op moet, ongeacht de hoeveelheid.

Waarom voeden op schema?

Voeden op schema (ook wel “voeden op de klok” genoemd) wordt vaak aangehouden omdat het makkelijk zou zijn. Maar realiseren we ons dan wel ten volle voor wíe het makkelijker is?

  • Voor kinderdagverblijven/oppas: gezette tijden hebben waarop een kindje voeding krijgt betekent dat er niet gelet hoeft te worden op signalen dat het kindje honger heeft (met andere woorden: ze hoeven minder op de baby te letten).
  • Voor kunstvoedingsfabrikanten: in het geval van borstvoeding op schema, dit heeft meestal tot gevolg dat de productie te laag wordt en de moeder daardoor overstapt op kunstvoeding.

Je zult je wellicht afvragen waarom “de baby” of “het kindje” niet in het lijstje staat. En dat is heel simpel: het is niet makkelijker voor de baby.

Size of a newborns stomach

Wat je ziet op de bovenstaande foto:

  • Dag 1, grootte van een kers (5-7 ml)
  • Dag 3, grootte van een walnoot (22-27 ml)
  • 1 week, grootte van een abrikoos (45-60 ml)
  • 1 maand, grootte van een groot ei (80-150ml)

Een leidraad dat je na deze periode gebruiken kunt, om de grootte van de maag in te schatten is deze: maak een vuist met je hand, je maag is ongeveer even groot als deze vuist. De maag kan probleemloos tot 3-4 keer zijn ‘opgevouwen’ grootte vergroten.

Een reden die weleens gegeven wordt voor het voeden op schema: als ze X jaar zijn eten ze ook maar Y keer per dag (waarbij X de leeftijd is en Y het aantal keer eten per dag). En dat klopt op zich ook wel. Op school (en later op werk) heb je je (over het algemeen) aan bepaalde pauzetijden te houden. Maar betekent dit automatisch dat pasgeboren babies/kleine kinderen ook vast aan die eettijden moeten voldoen? Met het “makkelijk” en de “later moeten ze het ook zo”-kaart gaan mensen voorbij aan de redenen waaróm babies en kleine kinderen vaker kleine beetjes willen eten op een dag:

Babies en kleine kinderen groeien hard. Heel hard. Om deze groei van het gehele lichaam bij te kunnen benen is een “constante toevoer” van voeding nodig: steeds kleine beetjes. Dit houdt de suikerspiegel in stand en zorgt er daardoor ook voor dat de groei geleidelijk aan gaat.

Door de voedingen op voorhand te verdelen over de dag wordt de hoeveelheid voeding per keer ook groter. In veel gevallen zelfs groter dan de normaal-maximaal uitgerekte versie van de maag (3-4 keer de grootte van de lege maag). Het kindje drinkt de voeding (fles of borst) gulzig op, het signaal “ik zit vol” wordt niet snel genoeg herkend. Met al gauw het oprekken van de maag als gevolg.

Dit oprekken van de maag gebeurt niet door een keer teveel voeding aan te bieden. Stelselmatig teveel voeding aanbieden zorgt daar echter wel voor. Te grote flessen (teveel inhoud ten opzichte van de grootte van de maag van het kindje) hebben een ander naar effect: stoppen met slikken lukt niet. Op een gegeven moment wordt er doorgeslikt, puur omdat de toevoer er nog is, een “slikken of stikken” reflex.

Voeden op verzoek

Bij het voeden op verzoek wordt er gelet op signalen die de baby geeft. Hieronder zie je een poster waarop de signalen worden weergegeven:

Poster gemaakt door: Women’s and Newborn Services of Royal Brisbane and Women’s Hospital

Poster gemaakt door: Women’s and Newborn Services of Royal Brisbane and Women’s Hospital

De signalen uitgeschreven:

  • Vroege signalen
    • Draaien
    • Mond openen
    • Hoofd draaien
    • Zoeken
  • Signalen
    • Stretchen
    • Meer beweging
    • Hand naar mond
  • Late signalen
    • Huilen
    • Geïrriteerde bewegingen
    • Hoofd wordt rood

Als je de eerdere signalen gemist hebt en bij de late signalen uitkomt zul je je kindje eerst moeten helpen kalmeren voor er gevoed kan worden (zeker bij borstvoeding wordt aanhappen bij de late signalen erg lastig).

Het “voeden op verzoek” geeft aan dat je voedt op het verzoek van het kindje. Soms gebeurt het op verzoek van de mama:

  • Droomvoeding als mama naar bed gaat, voor de kleine wakker wordt. Dus: proberen de baby aan te leggen terwijl deze slaapt (let op: niet alle kindjes happen aan in hun slaap).
  • De mama moet ergens naartoe terwijl het kindje thuis blijft. In zulke gevallen wordt een kindje thuis nog gauw aangelegd, om (voor zover mogelijk) de tijd dat de mama weg is beter te overbruggen.
  • De mama gaat ergens naartoe mét kind, maar voelt zich niet fijn bij voeden in het openbaar. Ook dan wordt het kindje thuis aangelegd, om de tijd in het openbaar te proberen te overbruggen.

Borstvoeding op verzoek

Borstvoeding op verzoek is eigenlijk niet meer dan: kindje geeft signalen -> aanleggen.

Bij borstvoeding hoef je niet bang te zijn voor overvoeding (tenzij er sprake is van overproductie, daarvoor neem je dan het beste contact op met een IBCLC lactatiekundige), de hoeveelheid voeding wordt namelijk afgestemd op de vraag. Hoe meer vraag, hoe meer er geproduceerd wordt. Het grappige is daarnaast ook: hoe meer vraag, hoe “wateriger” de voeding. Dit betekent dat de voeding die een baby midwinter “voller” en “vetter” is dan de voeding in midzomer, deze is “wateriger”. Dit om uitdrogen bij hitte te voorkomen. Water bijgeven is dus niet nodig. Over de gehele dag gezien ontvangen ze echter nagenoeg dezelfde hoeveelheid voeding (vetten, mineralen, vitamines etc.).

Flesvoeding op verzoek

Je hoort er niet veel over, maar ook flesvoeding kun je prima op verzoek geven! Omdat er meer bij kijken komt dan aanleggen en klaar, vergt het wel wat meer voorbereiding dan bij borstvoeding op verzoek.

  • Moedermelk: dit kan zelf gekolfde melk zijn, of donormelk (moedermelk van een andere mama, bijvoorbeeld via het Moedermelk Netwerk).
  • Kunstmatige zuigelingenvoeding (kunstvoeding, poedermelk): de voeding die je in winkels koopt, heeft een poedervorm waar je zelf een melk van moet maken door water toe te voegen.

Bij flesvoeding geef je kleinere hoeveelheden per keer. In plaats van het vooraf opgegeven aantal milliliters, die staan aangegeven op het pak kunstvoeding of worden geadviseerd door het consultatiebureau, geef je kleinere hoeveelheden per keer.

In het geval van moedermelk warm je gewoon minder op (sommige kindjes vinden koude moedermelk overigens ook lekker, is wellicht het proberen waard). In het geval van kunstvoeding maak je per fles minder voeding aan. Bijvoorbeeld 50-60 ml voor 1 fles. In het geval van kunstvoeding kun je max 2-3 van deze flessen in het voren (zonder opwarmen) aanmaken. Houd hoe dan ook wel je gezonde verstand actief: de flesvoeding moet niet te lang hebben gestaan voor je deze gaat gebruiken.

Houd bij flesvoeding altijd goed in het achterhoofd dat je de voeding niet warm blijven houden in een flessenwarmer.

Heeft je kindje de eerste hoeveelheid op en geeft hij/zij aan graag nog meer te willen? Dan geef je nog een fles. Heeft hij / zij genoeg gehad? Dan bied je geen extra voeding aan.

Redenen om kleine hoeveelheden per keer te geven:

  • Bij het drinken uit een fles hoeft een kindje minder moeite te doen: de voeding stroomt sneller / makkelijker dan wanneer er uit de borst gedronken wordt. Door een lagere hoeveelheid per keer aan te bieden krijgt de kleine de gelegenheid even zijn/haar drinken te laten zakken om zo goed in contact te blijven met de signalen van zijn/haar lichaam. Hierdoor ook niet zo snel last van de “slikken of stikken”-reflex.
  • Als het kleintje halverwege een fles aangeeft genoeg te hebben gehad hoeft er minder te worden weggegooid dan wanneer er een volle fles wordt aangeboden.

Het flesvoeden op verzoek heeft uiteraard even nodig om aan gewend te raken. Op een gegeven moment zul je echter steeds beter in kunnen schatten welke hoeveelheden het handigst zijn om aan te bieden (aan jouw kindje). Uiteraard kan dit bij regeldagen (door groei van je kindje -> gegroeid, dus meer voeding nodig) weer veranderen.

Zorg er in ieder geval voor dat je tijdens de voeding je kindje goed kunt zien, dat jullie oogcontact kunnen maken. Dit maakt de voeding voor beiden een stuk intiemer en gezelliger (ook goed voor het opbouwen van de onderlinge band) en daarnaast geeft het je kindje goed de kans om op tijd te communiceren dat hij/zij genoeg heeft gehad (en kan jij daar sneller op inspelen).

Waarom voeden op verzoek?

De baby/het kleine kind weet als beste wanneer zijn/haar lichaam om voeding vraagt. Door te voeden op verzoek geven we dat kleine lichaam niet alleen voeding wanneer het daar om vraagt, we sturen ook een heel belangrijk signaal naar de baby/het kleine kind: ik vertrouw op jouw relatie met jouw lichaam.

Naast het kijken naar wanneer je kleintje aangeeft honger te hebben is het met voeden op verzoek ook belangrijk om het “ik heb genoeg gehad” te herkennen en daar ook op te reageren. Dit voorkomt het overvoeden met maagrekking als gevolg en zorgt er juist voor dat je kindje van jongs af aan vertrouwd op de signalen die zijn/haar lichaam geeft: ik heb honger -> ik heb genoeg gehad.

Welke manier van voeden heeft de voorkeur?

Voeden op verzoek heeft altijd de voorkeur. Hiermee houd je de controle over de voeding bij de persoon die het best aan kan voelen of het genoeg heeft gehad: het kindje.

Uiteraard kan het er in de praktijk op uitkomen dat – in geval van kunstvoeding – de voedingen dezelfde hoeveelheden hebben als dat wordt aangegeven op de verpakking. Zolang dit door het kindje gestuurd is, is dit prima. Geen kind is gelijk, noch zijn/haar behoefte om voeding op specifieke momenten.

Eigenlijk niet meer dan logisch: wij zouden het ook niet fijn vinden om van bovenaf gezegd te worden wat, wanneer en hoeveel we moeten eten. Dag in, dag uit.


Boeken:

  1. Mijn kind was bijna 5 kilo bij de geboorte, en hij is geboren eind juni (met een grote hittegolf in juli) ik gaf borstvoeding op verzoek, maar omdat het zo warm was kwam hij ieder uur !! Na een maand was ik uitgeput en ben ik met een ritme gaan voeden ! Achteraf bleek dat ik borstvoeding gaf voor een tweeling !! Dus voeden op verzoek is niet altijd de beste manier ….

    No votes yet.
    Please wait...

    Reageer op deze reactie

    • Met warmer weer is het heel normaal dat babies vaker aangeven te willen drinken, dat doen wij immers ook: ons lichaam heeft meer vocht nodig. Met een hittegolf is dat zeker het geval. Dat je aangeeft dat jouw kleine, van toen hooguit 2 maanden oud, ieder uur wilde drinken verbaast mij daarom niks (maar kan me desondanks wel voorstellen dat het zwaar was).

      Het is uiteraard vervelend dat jij – blijkbaar – last hebt gehad van overproductie (dat haal ik in ieder geval uit je omschrijving). Heel vervelend, maar het is iets dat kan gebeuren. Ook als er geen sprake is van een hoger geboortegewicht of hittegolf. Wat de verdere omstandigheden ook zijn, wanneer er sprake is van overproductie (of wanneer er verdenking van overproductie is) kan er het best contact worden opgenomen met een lactatiekundige IBCLC. Zij (of hij) kan dan helpen om de productie wat rustiger te krijgen.

      No votes yet.
      Please wait...

      Reageer op deze reactie

  2. Ik vraag me af wat signalen zijn dat je kindje genoeg heeft gedronken uit de fles? Ons meisje van nu 3,5 weken oud, lijkt maar steeds door te drinken aan de fles. Halverwege de voeding onderbreken we die voor een boertje en een schone luier.maar daarna drinkt ze weerhoud door. Dit doet ze met een fles van 100 ml,maar ook met een fles van 135 ml. En als ze eerst een fles van 100 ml leegdrinken, en we geven daarna nog eens 35 ml, dan gaat die ook altijd op.
    Ze stopt dus niet zelf met drinken. Waar kunnen we nog meer op letten?

    Rating: 2.0. From 1 vote.
    Please wait...

    Reageer op deze reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Reacties worden gemodereerd, het kan dus even duren voor jouw reactie echt geplaatst is.
Zou je dat wat je in je reactie wilt plaatsen niet zeggen tegen iemand die je na staat? Dan is het hier ook niet gepast.

*


If her rage, frustration or tears meet with scolding, demeaning remarks or punishment, her fear will most likely grow into insecurity and submissiveness or into active rage and aggression.

Naomi Oldert