Taakspel: symptoombestrijding in het onderwijs

Fotografie door Viorel Sima.

Viorel Sima

De nieuwste artikelen rechtstreeks in je inbox?

Taakspel: symptoombestrijding in het onderwijs

Gewenst gedrag stimuleren. Dat is waar Taakspel 1, al dan niet als onderdeel van SWPBS 2, kan worden ingezet op (onder andere) de basisschool. Klinkt leuk, maar houdt het ook rekening met het kind zelf?

Je leidinggevende wordt gek van alle werknemers die tussendoor opstaan om koffie/thee te pakken, in plaats van dit alleen tijdens de pauzes te doen. Om dit te veranderen wordt er een nieuw systeem geïntroduceerd: UitstelSpel. Bij UitstelSpel worden de volgende regels doorgenomen:

  • Er mag alleen drinken gepakt worden in de pauzes;
  • Er wordt een scorebord opgehangen in de kantine;
  • Het scorebord wordt door de leidinggevende bijgehouden;
  • Per pauze kan er 1 punt per persoon verdiend worden voor het pakken van koffie/thee;
  • Als er aan het einde van de week 30 punten zijn behaald, wordt er eenmalig een extra pauzemoment toegevoegd op een van de dagen in de week erna;
  • Het eiland (groepje) met de meeste punten mag de dag van de week voor het extra pauzemoment uitkiezen.

Wat zou jouw reactie daarop zijn? Zou je ontzettend enthousiast worden van de uitdaging, of je meer afvragen waarom er geen rekening wordt gehouden met de redenen waarom iemand koffie/thee gaat halen? Er is uiteraard het voor de hand liggende: vochtinname. Maar ook het even strekken van de benen, even concentreren op iets anders en socialiseren bij het koffiezetapparaat zijn niet onbelangrijke bijkomstigheden. Het is echter wel het principe dat Taakspel introduceert in de klas (of op het schoolplein, op de bso): ongewenst gedrag wordt aangewezen en er wordt een wedstrijdelement aan toegevoegd om dat ongewenste gedrag te elimineren.

Het doel om minder werknemers naar het koffiezetapparaat te hebben lopen zal door werkgevers niet gauw op deze manier worden toegepast. Voor andere zaken, zoals het halen van targets, is het echter best normaal. In bijvoorbeeld de callcenterwereld is het aan de orde van de dag. Je wordt gepusht om je targets te halen met een incentive (goodie, bonus, reisje) als reden. Je werk daadwerkelijk goed (en met plezier) doen wordt algauw een secundaire ‘bijwerking’. In de klas wordt samenwerking, luisteren naar de juf/meester, plezier hebben in leren gereduceerd tot een strijdelement. Zolang je voldoet aan de targets – welke deze ook zijn – wordt je gewaardeerd, erkend. En dat is uiteindelijk waar het om draait: waardering en erkenning.

Taakspel in onderzoek

Onderzoeken halen aan dat Taakspel werkt 3. Natuurlijk werkt het. Dat doet de beloningsstructuur in de zakenwereld ook. De vraag is echter: wát werkt er precies?

Bij Taakspel (en (SW)PBS in het algemeen) is de beloning erg belangrijk. De spreekwoordelijke wortel die bungelend wordt voor gehouden. De persoon met de beloning in handen heeft de macht. De verantwoordelijkheid van de personen, hun zelfbeschikkingsrecht, die de beloning zouden kunnen krijgen wordt afgepakt. Een echte keuze is er immers niet. In de klas moet je meedoen om de beloning binnen te halen, anders val je buiten de groep. In het bedrijfsleven wordt je geacht mee te doen aan de incentive, anders ben je algauw je baan kwijt. Voldoening halen uit leren of het uitoefenen van je beroep wordt daarvoor aan de kant geschoven.

Juist kinderen zijn gevoelig voor dit soort methoden. De erkenning en waardering van volwassenen (de juf/meester) is ontzettend belangrijk voor ze. De beloning niet ontvangen, omdat een ander kindje sneller stil was, ‘beter luisterde’ of wat er op dat moment ook als taak was opgegeven, voelt als een straf. Dit soort kinderen zullen daarom allerlei dingen gaan proberen om toch die beloning te ontvangen. Liegen is geen vreemd mechanisme in dit geheel. Zeker bij hooggevoelige kinderen niet. Het niet krijgen van de beloning (lees: erkenning en waardering) voelen ze lichamelijk erg sterk. Het gevoel alsof ze vreselijk tekortschieten. De gedachte ‘als ik nou maar stiller/sneller/beter was..’ komt bij deze kinderen gauw voor. Het liegen om er (op het oog) wel aan te voldoen is een vorm van zelfbescherming.

When a flower doesn’t bloom you fix the environment in which it grows, not the flower.

~ Alexander Den Heijer

Symptoombestrijding

Als we verder gaan met het eerste scenario dat ik schetste, zou je aan het einde van het ‘spel’ kunnen constateren dat het werkt. Waarschijnlijk ook een week of wat daarna nog. De reden? We zijn gewoontedieren. Zodra we ons iets hebben aangeleerd, blijft dit in ons systeem zitten. Nieuwe werknemers zullen het van ons overnemen, zonder daar al teveel vragen bij te stellen.

Zijn de achterliggende behoeften van buiten de pauzes drinken pakken hiermee verdwenen? Zeker niet. En dat is ook precies wat we kunnen zeggen over Taakspel.

Het ‘spel’ wordt ingezet voor ‘beter luisteren’ naar de juf/meester, minder wiebelen op de stoel, stil zijn tijdens de les. Eigenlijk alles dat de les kan onderbreken. Wanneer we die zaken ook door zouden trekken naar ons werk, dan zou er geen volwassene die zich niet zou afvragen wat ze in hemelsnaam bezield om zoiets van ons te vragen. Zodra het om kinderen gaat is het echter een ander verhaal. In plaats van de behoeften van de kinderen in kaart te brengen, waaróm laten ze bepaald gedrag zien, wordt er alleen naar het doel gekeken. En ja, aan het einde van de rit kan het lijken alsof dat doel is behaald. Maar is dat echt iets wat we onze kinderen op jonge leeftijd al aan willen leren? Het doel heiligt de middelen?

Leren hoort leuk te zijn. Is daar echt een wedstrijdelement bij nodig?


Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Reacties worden gemodereerd, het kan dus even duren voor jouw reactie echt geplaatst is.
Zou je dat wat je in je reactie wilt plaatsen niet zeggen tegen iemand die je na staat? Dan is het hier ook niet gepast.

*


Children are not property; They are people, precious individuals worthy of love, respect and protection. Listen when they speak. Comfort them when they cry. Teach them devotedly. Correct them compassionately. Love them unconditionally. If we want the world to be a better place, we should start by being better to children.

Unknown