Houd voet bij stuk! Of misschien toch niet?

Fotografie door kjekol.

kjekol

Op de hoogte blijven van alles rondom Liefdevol Opgroeien?

Houd voet bij stuk! Of misschien toch niet?

Het lijkt wel een Heilige Graal in de opvoeding. Consequent zijn. Voet bij stuk houden en ervoor zorgen dat je geen zogenaamde voetveeg van je kinderen wordt. Maar wanneer moet je dan consequent zijn? En is het consequent zijn puur om het consequent zijn, of mag je er nog wel bij nadenken?

Niet over je heen laten lopen

Over welk deel van de opvoeding het ook gaat, de boodschap is eigenlijk altijd dat je niet over je heen moet laten lopen door je kinderen. Alsof het kleine monsters zijn die je continue in toom moet houden, omdat anders de hel losbarst. Het laat denken dat die mensen zelf geen kind zijn geweest, of van zichzelf ook denken dat ze vreselijke monstertjes waren.

Ik vind dat zonde. Onze kinderen komen niet in ons leven om ons het leven een hel op aarde te maken. Ze komen bij ons om zelf het leven te ervaren. Om ons te leren over onszelf en meteen zelf ook het een en ander te leren.

Zouden dergelijke opmerkingen vooral van volwassenen komen die als kind de eigen mening niet mochten uiten? Een kind waar overheen gelopen werd. Een kind dat heeft geleerd dat volwassenen geen rekening houden met kinderen en zich ook als volwassene nog heel goed (al dan niet onbewust) kan herinneren hoe het voelde om genegeerd te worden. Sterker nog, zodra de eigen kinderen ‘een grote mond opzetten’ komt dat gevoel weer terug. Het verschil tussen dat gevoel krijgen als kind of volwassene is dat de volwassene er iets aan kan doen: voet bij stuk houden zodat er in ieder geval niet over hem (of haar) heen gelopen wordt. Hoppa, gevoel van voetveeg zijn is weg.

Consequent zijn om het consequent zijn?

Natuurlijk zal het grootste deel van de ouders dit niet bewust doen. Er zit geen bewuste “ik kreeg vroeger nooit mijn zin, nu lekker wel!” gedachte achter. Maar dat is dus eigenlijk wel dat wat je op dat moment doet. En het is ook hetgeen je uitdraagt naar je kind: “als kind heb je maar te doen wat ik, als volwassene, van je vraag”. Wat zij dan zelf ook sneller in de praktijk zullen gaan brengen wanneer het voor hen ‘de tijd’ is.

Het nare gevoel van binnen, dat je krijgt zodra je kind tegen je in gaat, wordt vaak bestempeld met “mijn kind is lastig”. Terwijl het wellicht eigenlijk je innerlijke kind is die schreeuwt. Precies het gevoel dat je vroeger kreeg toen jij graag tegen je ouders in ging (of wilde gaan) en jouw argumenten van tafel geveegd werden zonder goede tegenargumenten. Een aangeleerde interne reactie (gevoel) door ervaringen in het verleden.

Het is moeilijk om dat gevoel los te laten, het zit immers in je ‘geprogrammeerd’. Maar dat betekent niet dat het onmogelijk is. Het heeft wat ‘herprogrammering’ en tijd nodig.

Natuurlijk zijn er momenten waarbij je echt bij je eerdere antwoord moet blijven. Als dat wat er gevraagd wordt te gevaarlijk is bijvoorbeeld, of omdat andermans grenzen behoorlijk overschreden zouden worden.

Maar dan nemen ze me nooit meer serieus!

Een angst die veel wordt uitgesproken bij het ‘niet consequent zijn’. Wat er meestal eígenlijk gezegd wordt is: “dan doen ze nooit meer wat ik zeg dat ze moeten doen!” en dat lijkt me sowieso niet iets om naar te streven. Je hebt toch kleine kinderen, geen robotjes?

Een klein kind dat gehoorzaam is, meteen doet wat er van hem/haar gevraagd wordt, lijkt op het eerste gezicht misschien handig, maar als (jong)volwassene is zoiets ineens een stuk minder aantrekkelijk. We willen graag dat onze kinderen niet vatbaar zijn voor groepsdruk, niet zomaar doen wat hun (foute) vrienden van ze vragen, nadenken over hun acties. Maar als je ze als klein kind leert om gehoorzaam te zijn en niet tegen te spreken, zijn dat kwaliteiten die ze niet kunnen oefenen en dus ook niet zullen ontwikkelen.

So you want me to grow into an adult who thinks for myself, acts independently, and stands by my choices, but while I’m a child you want me to be submissive, compliant, and pliable? I think we need to talk.

~ L. R. Knost

Om een grotere kans te hebben dat jouw kind zich verantwoordelijk gedraagt als (jong)volwassene, moet je ze op jonge leeftijd (dreumes, peuter, kleuter) ook echt verantwoordelijkheid geven. Juist door ze te laten oefenen met hun overredingskracht, jou proberen over te halen hun kant van het verhaal te zien, leren ze het meest. Het leert ze vooral na te denken over hun argumenten, situaties van verschillende kanten te bekijken, assertief te zijn, te ‘vechten’ voor waar ze in geloven en uiteindelijk leren ze ook echt naar jouw argumenten te luisteren.

Wanneer nee altijd een nee zou zijn

Stel dat we in onze omgang met mede-volwassenen net zo consequent zijn als we volgens ‘experts’ met onze kinderen zouden moeten doen, dan krijg je veel meer van dit soort situaties:

  • Je vraagt je baas om een opslag. Zijn antwoord is nee. Jij begint uit te leggen waarom je vind dat je een opslag verdient en kan ook heel sterke argumenten daarvoor opnoemen. Je baas blijft bij zijn antwoord, hij had immers al nee gezegd.
  • Je vraagt een vriend(in) om een boodschap voor je te doen. Die zit krap in z’n tijd en zegt nee. Jij vertelt dat je het vraagt omdat je door je rug bent gegaan en het daardoor niet zelf kan doen. Je vriend(in) kan nu niet ineens ja zeggen: nee is nee.
  • Je vraagt je partner of hij/zij zo het eten wil koken, hij/zij zegt nee. Je vertelt dat je een heel vermoeiende dag achter de rug hebt en je echt de energie niet hebt om ook nog het eten te koken. Helaas was er al nee gezegd en wordt er van je verwacht dat je het alsnog zelf doet.
  • Je dacht geen handschoenen nodig te hebben voor tijdens het uitlaten van de hond. Zodra je een paar meter hebt gelopen merk je dat je de kou behoorlijk onderschat had en zou je graag alsnog handschoenen aandoen. Jammer dat je eerst had gezegd ze niet nodig te hebben, teruggaan is nu geen optie meer.

Zijn dat het soort situaties waar we er echt meer van willen hebben? Dat we star bij ons antwoord blijven, gewoon omdat we dat antwoord toevallig al hadden gegeven?

Het “ik laat me niet kennen”-gevoel de baas zijn

Realiseren dat je het anders aan wil gaan pakken is de eerste stap. De tweede is het daadwerkelijk in de praktijk gaan brengen. Om daar steeds beter in te worden geef ik je een aantal tips:

  • Spreek je gevoel uit. Voel je de knoop in je buik? De knoop die je graag wilt laten verdwijnen door ‘ik heb al nee gezegd’ te zeggen? Spreek het uit naar je kind. Bijvoorbeeld iets als “ik heb nu een naar gevoel in mijn buik, ik heb even nodig om jouw woorden te verwerken”.
  • Rustig ademen. Zodra we ons bedreigd voelen (of dit nu fysiek is of door woorden komt) gaan we oppervlakkig ademen en wordt goed nadenken heel lastig. Ga rustig ademhalen, via je buik, en wordt daardoor ook iets rustiger in je hoofd.
  • Blijf nadenken. Is afwijken van je eerste (instinctieve) antwoord echt het einde van de wereld? Is het gevraagde heel gevaarlijk? Gaat het fel tegen jouw grenzen, normen of waarden in? Stel dat jij je kind bent, zou het gevraagde voor jou heel belangrijk zijn?
  • Blijf praten. Het is niet nodig al je denkwerk voor je te houden. Sterker nog: door jouw gedachtenproces te verwoorden hou je het helder voor jezelf én leert je kind ook heel veel! Welke zaken (of mensen) door het uiteindelijke besluit beïnvloed worden bijvoorbeeld.
  • Vergeef jezelf. Is het je niet gelukt om het nare gevoel in jezelf te overkomen en voel je je daar nu naar om? Probeer het los te laten. Je bent dan wel volwassen, maar dat betekent niet dat je geen mens bent en alles perfect moet doen. Soms maken we gewoon een inschattingsfout, of komen we ondanks proberen toch even vast in het negatieve. Ook dat hoort erbij en het kan voor jullie beide een mooi leermoment zijn!
  • Bied je excuses aan. Dat hoeft natuurlijk niet als je er samen goed uit bent gekomen, maar als het je (zoals bij het vorige punt) niet gelukt is om bij de discussie zelf te blijven dan kan je excuses aanbieden heel krachtig zijn. Niet omdat je denkt dat het moet, maar omdat het je echt spijt.
  • Houd frisse moed! Zoals ik al aangaf zal het wel even duren voor je dat ingeprogrammeerde gevoel (en de reactie daarop) kwijt bent. Het heeft gewoon even oefening nodig. Je zult merken dat, hoe vaker je er samen goed uitkomt, hoe minder aanwezig dat buikgevoel zal zijn.

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Reacties worden gemodereerd, het kan dus even duren voor jouw reactie echt geplaatst is.
Zou je dat wat je in je reactie wilt plaatsen niet zeggen tegen iemand die je na staat? Dan is het hier ook niet gepast.

*

Before you diagnose yourself with depression or low self esteem, first make sure that you are not, in fact, just surrounding yourself with assholes.

William Gibson