Menu Sluiten

Beloningen vervangen erkenning en acceptatie

Stickers, kleine speeltjes, snoepgoed. Bedenk een plek en je kunt er haast zeker van zijn dat ze iets dergelijks op voorraad hebben om aan een kind te kunnen geven. Om het te paaien of belonen. Om goed gedrag ‘aan te moedigen’. Dat goede gedrag zijn we namelijk niet van nature gewend van kinderen en dus moet er wat tegenover staan. Kinderen zijn er immers om gezien te worden, niet gehoord.

Beloningen vervangen erkenning en acceptatie

Stickers, kleine speeltjes, snoepgoed. Bedenk een plek en je kunt er haast zeker van zijn dat ze iets dergelijks op voorraad hebben om aan een kind te kunnen geven. Om het te paaien of belonen. Om goed gedrag ‘aan te moedigen’. Dat goede gedrag zijn we namelijk niet van nature gewend van kinderen en dus moet er wat tegenover staan. Kinderen zijn er immers om gezien te worden, niet gehoord.

Op veel scholen is Taakspel geïntroduceerd, al dan niet als onderdeel van PBS. Bij Taakspel wordt er gestreden gespeeld om munten te verzamelen. Op groepsniveau en/of op persoonlijk niveau. Bij genoeg muntjes wordt er een (groeps)beloning uitgedeeld. Om pesten tegen te gaan, het groepsgevoel te vergroten. Een hedendaagse versie van de sticker op je hand wanneer je iets goeds had gedaan op school.

Dat ongewenst gedrag bij voorkeur niet gestraft wordt, omdat er een emotie of behoefte achter zit, is intussen redelijk bekend. Het straffen heeft geen meerwaarde en zal in de meeste gevallen juist escalatie veroorzaken met als resultaat dat de gestrafte persoon zich nog minder gezien voelt en daardoor in een vicieuze cirkel met zichzelf en de omgeving terecht komt. Wat echter hardnekkig aanwezig blijft is dat gewenst gedrag beloond dient te worden. De beloning (extrinsieke, ofwel externe motivatie) zou dienen als signaal dat het gedrag gewenst is en daarmee de kans op herhalen van dat gewenste gedrag vergroten. Fungeren als erkenning voor de inzet, het kind het gevoel te geven gezien te zijn. Deze extrinsieke motivatie zou helpen de intrinsieke (interne) motivatie te activeren waardoor de beloning uiteindelijk niet meer nodig is.

Intrinsieke reacties op beloningen

Die inzet van beloningen kan inderdaad werken. Dat is echter sterk afhankelijk van de gehele context en wat je onder ‘werken’ schaart. De persoon waar de beloning aan geboden wordt (mate van intrinsiek kunnen motiveren), de reden van het inzetten van de beloning, de beloning zelf, of de beloning inderdaad ‘gewonnen’ wordt en last, maar zeker niet least: de achterliggende motivatie van de persoon die de beloning inzet. Het is een cocktail van ingrediënten dat bij iedere keer dat het wordt ingezet een andere uitkomst kan hebben.

De beloning symbool voor erkenning

Wanneer een kind een sterke intrinsieke motivatie heeft, is er in veel gevallen ook sprake van een groot rechtvaardigheidsgevoel. Ofwel: iets heel sterk als eerlijk (of juist niet) ervaren. Mensen met een sterke intrinsieke motivatie herken je ook wel in de helpers. Het wíllen meewerken, omdat ze heel sterk voelen dat de ander daar blij van wordt en daar zelf ook blij van worden.

Wanneer de intrinsieke motivatie erg sterk is, wordt de beloning eerder gelinkt aan de erkenning en acceptatie van de persoon die de beloning uitdeelt.  De sticker of het muntje zijn dan geen tastbare zaken, maar staan symbool voor gezien worden door de persoon die ze hoog in het vaandel hebben staan. De persoon (of personen) die ze als voorbeeld zien. Een idool.

Kun jij je het nog herinneren? Het krijgen van de sticker (of andere beloning) van de persoon waar jij echt naar opkeek? Weet je nog wat voor gevoel je daarbij kreeg? Kreeg je een warm gevoel van binnen? Voelde je jezelf gezien? Onderdeel van ‘het grote geheel’?
Lukt het je om terug te halen waarom je de beloning kreeg? Wat je hebt moeten doen om de beloning te kunnen krijgen? Ging het je om de beloning zelf of toch dat waar het (voor jou) symbool voor stond?

De beloning als gewild object

De bungelende wortel beloning dat wordt beloofd spreekt de verbeelding aan, het moet iets zijn dat gewild is. Wanneer het voor de persoon niet als ijkpunt voor de erkenning en acceptatie wordt gezien, moet het op een andere manier aanspreken. Iets om naar uit te kijken.

Stel je eens voor: een beloning die je ontzettend graag zou willen krijgen voelt binnen je bereik. De uitkomst heb je – voor jouw gevoel en/of volgens degene die de beloning uitlooft – redelijk in de hand en je gaat voor het binnenhalen van die beloning. Een tablet, tv, of wat je ook bedenkt.

Stel je dan nu eens voor dat hetgeen jij aan invloed kan uitoefenen om de kans op het behalen van die beloning toch minder of anders is dan wat je aanvankelijk dacht of was verteld. Dat wat je gevraagd werd om te doen eigenlijk net zo goed 5 minuten lang je adem inhouden had kunnen zijn. Hoe ga je daarmee om?

Klinkt dat “over the top” of herken je de wens om de beloning binnen te slepen? Denk je dat jij dat als kind anders zou hebben aangepakt? En zo ja, heb je enig idee hoe je nú reageert op bungelende wortelen beloningen?

De beloningen die tevens een gewild object zijn, worden expres niet vaak ingezet. Zie het als een lot in de loterij. De kans dat je de zoveel miljoen euro wint is ontzettend laag, hoe hard je dat ook wil en hoe hard je daar ook je best voor zou doen.

Onvoorspelbaarheid in het belonen

Het is ontzettend makkelijk om iets dat als beloning in het leven geroepen is als normaal te gaan zien. Het is eigenlijk niks meer dan een simpele wiskundige formule: z = x + y. Het wordt routine. Laat x en y zien en z (de beloning) komt als resultaat.
Niet geheel een beloning, maar wel een voorbeeld om te laten zien hoe makkelijk iets als gewoon wordt bestempeld:

Mobiele telefoons bestonden eigenlijk nog maar een paar jaar, abonnementen waren ontzettend duur. Ik had een krantenwijk, maar had continue te weinig geld over voor beltegoed. Mijn eerste vriendje was een paar jaar ouder, had wat meer inkomsten en kocht regelmatig beltegoed voor me. Op die manier kon ik hem wel sms’en of bellen wanneer ik wilde.

Na een paar maanden, waarbij ik steeds iedere maand een x bedrag aan beltegoed had gekregen, gaf hij aan die maand geen beltegoed voor me te kunnen kopen. Ik was overrompeld. Ik had het geld ook niet om extra beltegoed aan te schaffen en was – doordat het een constante leek te zijn – gaan rekenen op zijn bijdrage. Toen ik dit aangaf (niet om ondankbaar voor die eerdere maanden te lijken, maar meer uit te leggen waarom ik er wel op had gerekend) werd ik haast voor gek verklaard. Ik kon toch niet rekenen op iets waar ik zelf verder geen aandeel in had?

Klinkt het erg alsof ik een verwend nest was? Alsof ik rekende op iets waar ik ‘geen recht’ op had? Probeer je dan eens voor te stellen hoe het is als iemand dagelijks een tas met boodschappen (hee, we zijn volwassenen toch?) voor je deur zet. De eerste dag ben je nog wat overrompeld. Of je nu weet waarom het er neergezet wordt of niet, je bent onder de indruk en voelt je haast vereerd dat een ander dit jou gunt. Een week later heb je iedere dag een tas met boodschappen gehad: zeven tassen met boodschappen. Het ophalen van die tas bij de voordeur begint langzamerhand routine te worden. En ineens staat er, op dag veertien, geen tas meer. Het eerste dat je jezelf afvraagt is: “waarom staat er geen tas met boodschappen?”

Om de wiskundige formule die ik eerder noemde buiten beschouwing te laten – en dus proberen te voorkomen dat de beloning als ‘gewoon’ gezien wordt – is het mogelijk om de beloning meer variabel in te gaan zetten. Daardoor is het ontvangen van de beloning geen simpele optelsom, maar zit er meer achter.
Of de beloning als erkenning of acceptatie als persoon wordt gezien of meer als een object dat enorm gewild is: het variabel maken van de beloning is problematisch. Het laat zien dat er puur theoretisch rekening wordt gehouden met variabelen, waarbij vergeten wordt dat een groot deel van die variabelen mensen zijn die, ongeacht hun leeftijd, behoeften hebben. De behoefte om gezien te worden, erkenning en acceptatie ontvangen van de personen die zij als belangrijk zien in hun leven. Dat wat je gisteren deed en een beloning als gevolg kende, kan vandaag een heel andere uitkomst hebben. De beloning brengt daardoor een hoop onzekerheid met zich mee, “welke regels gelden er vandaag?”

Het niet krijgen van de beloning

Het al dan niet voorspelbaar maken van de beloning maakt het niet krijgen van de beloning niet minder naar. Zodra je jezelf hebt overtuigd dat je de beloning binnen haalt, is het niet ontvangen van die beloning een grote teleurstelling. Wanneer je de beloning als symbool voor erkenning en/of acceptatie zag, heb je niet alleen jezelf maar (voor jouw gevoel) ook de persoon die de beloning uit zou delen laten zitten. Het niet ontvangen van de beloning wordt een teleurstelling op meerdere niveaus voor dezelfde persoon. Dat de beloning niet geïnd kon worden is geen kwestie van pech, het wordt gezien als het tekort schieten van jezelf en de persoon of instantie die de beloning uitloofde.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Gerelateerd

  • Van koppel naar familie, het is meer dan alleen 'even' een kind aan de mix toevoegen. Erkennen en accepteren dat je ouder van een klein mens geworden bent, terwijl je de rollen die je eerder had ook behoud is een…

  • Ik was eens aan het kijken in m'n Google Webmaster Tools account en zag dat de zoekwoorden "stickerkaart goed gedrag" hoog in het lijstje - van waarmee deze site gevonden wordt - stond. Heel toepasselijk (ahum) onder "Alfie Kohn". Nou…

  • KROOST-collega Gabriëlle schreef al eens over SWPBS. Net als haar (en vele anderen) ben ik er (zacht uitgedrukt) geen fan van. Helaas wordt het wel ingevoerd op de school van mijn zoon. Het was aankijken hoe het ging, tot ik…

  • Afgelopen week waren we met z'n drietjes naar de Makro. Een "gezellig gezinsuitje", zo gezegd ;-) Bij het multimedia deel konden we horen hoe een jongen (ik gok een jaar of 11, maar daar ben ik over het algemeen niet…

Skip to content